Είσοδος χωρίς αναμονή διαθέσιμη Eduardo Chillida: Ο τερματοφύλακας που έγινε ο μεγαλύτερος γλύπτης της Ισπανίας
Ο τερματοφύλακας της Real Sociedad, η μαθητεία στο Παρίσι, ο βασκικός σίδηρος — η ζωή πίσω από το μνημειακό ατσάλι στο Chillida Leku, στην εποχή της εκατονταετηρίδας του.
Κάθε γλυπτό στο Chillida Leku αποκτά βαθύτερο νόημα όταν γνωρίζεις τη ζωή που κρύβεται πίσω του — και λίγων καλλιτεχνών η ζωή έχει τόσο παράξενο πρώτο κεφάλαιο. Ο Eduardo Chillida ήταν τερματοφύλακας επαγγελματικού επιπέδου πριν ένας τραυματισμός στο γόνατο τον οδηγήσει μέσω της σχολής αρχιτεκτονικής στη Μαδρίτη, σε μια καλλιτεχνική μαθητεία στο Παρίσι και πάλι πίσω στη Χώρα των Βάσκων, όπου το σιδηρουργείο ενός χωριού τον έστρεψε προς τον σίδηρο που του χάρισε το όνομά του. Αυτός ο οδηγός ακολουθεί την πορεία από την εστία της San Sebastián έως το Βραβείο Wolf, το Praemium Imperiale και τα λιβάδια του Hernani — και έως το πρόγραμμα της εκατονταετηρίδας που τιμά τη γέννησή του το 1924.
San Sebastián, Ποδόσφαιρο και το Σπασμένο Γόνατο
Ο Chillida γεννήθηκε στη San Sebastián στις 10 Ιανουαρίου 1924 και μεγάλωσε με τις δύο σταθερές της πόλης: τον Ατλαντικό και το ποδόσφαιρο. Νέος ήταν τερματοφύλακας της Real Sociedad, της ομάδας της πόλης στη La Liga — κατά φήμη λαμπρός — ώσπου ένας σοβαρός τραυματισμός στο γόνατο, που τελικά απαίτησε πέντε επεμβάσεις, έδωσε τέλος στην αθλητική πορεία. Ο Chillida μιλούσε αργότερα για την τερματοφυλακή ως την πρώτη του εκπαίδευση στον χώρο: ο τερματοφύλακας διαβάζει αποστάσεις, γωνίες και την τροχιά των αντικειμένων στον αέρα, και οι αρπακτικές, ανοιχτές παλάμες των ώριμων έργων του σε ατσάλι προσκαλούν τη σύγκριση.
Με το ποδόσφαιρο κλειστό, γράφτηκε το 1943 για να σπουδάσει αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Δεν ολοκλήρωσε ποτέ — το 1947 εγκατέλειψε το πτυχίο για την τέχνη — αλλά η αρχιτεκτονική βάση δεν τον εγκατέλειψε ποτέ: η γλυπτική του θα αφορούσε πάντα τη δομή, τη βαρύτητα και τη διαμόρφωση του χώρου όσο και του υλικού. Το 1948 έκανε ό,τι έκαναν οι φιλόδοξοι νέοι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες και μετακόμισε στο Παρίσι, δουλεύοντας πρώτα με γύψο και πηλό μέσα στην αναταραχή της μεταπολεμικής πρωτοπορίας. Εκεί έμαθε τι δεν ήθελε: χλωμά κλασικά υλικά, δανεικό φως. Η απάντηση βρισκόταν στο σπίτι.
Η Επιστροφή: Βασκικός Σίδηρος και το Σιδηρουργείο
Το 1950 ο Chillida παντρεύτηκε την Pilar Belzunce — τη σύντροφό του σε όλα όσα ακολούθησαν, συμπεριλαμβανομένου του μουσείου που σήμερα φέρει και τα δύο τους ονόματα μέσω του ιδρύματός του — και το 1951 το ζευγάρι επέστρεψε στη Χώρα των Βάσκων, εγκαθιστάμενο αρχικά στο Hernani, το χωριό έξω από τη San Sebastián όπου βρίσκεται σήμερα το Chillida Leku. Εκεί, με τη βοήθεια ενός ντόπιου σιδηρουργού, άρχισε να σφυρηλατεί σίδηρο. Η επιλογή ήταν πολιτισμική όσο και αισθητική: η Χώρα των Βάσκων επεξεργάζεται τον σίδηρο από την αρχαιότητα, και ο Chillida ένωσε τη μοντέρνα αφαίρεση με εκείνη τη βαθιά τοπική τέχνη, σφυρηλατώντας μαύρο σίδηρο σε ανοιχτές, αρπακτικές μορφές σαν τίποτα στο Παρίσι.
Ο σίδηρος οδήγησε στο ατσάλι, και οι μικρές μορφές οδήγησαν αναπόφευκτα σε μνημειακές· ο αλάβαστρος ακολούθησε από το 1965, εκτιμημένος για τον τρόπο που το φως διαπερνά τον χλωμό λίθο — το υλικό αντίβαρο στον μαύρο σίδηρο, και καλά εκπροσωπημένο σήμερα μέσα στο αγροτόσπιτο Zabalaga. Κατά τη δεκαετία του 1950 και του '60 η διεθνής του θέση ανέβαινε: εξέθεσε στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1958, κέρδισε το Βραβείο Carnegie το 1964, και το 1978 μοιράστηκε το Βραβείο Andrew W. Mellon με τον Willem de Kooning. Το ώριμο θέμα του Chillida είχε αναδυθεί πλήρως: όχι το μέταλλο αυτό καθαυτό, αλλά ο χώρος που κρατά — το κενό ως θέμα της γλυπτικής.
Τα Δημόσια Έργα και τα Βραβεία
Ο Chillida έγινε ένας από τους μεγάλους δημιουργούς δημόσιων γλυπτών — έργα που ανήκουν σε έναν τόπο και όχι σε ένα βάθρο. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα βρίσκεται στον τόπο καταγωγής του: το Peine del Viento (Χτένα του Ανέμου, 1977), τρεις μορφές από χάλυβα Corten που αγκαλιάζουν τα βράχια στο δυτικό άκρο του κόλπου του San Sebastián, φτιαγμένες με τον αρχιτέκτονα Luis Peña Ganchegui. Το 1989 το Elogio del Horizonte (Εγκώμιο στον Ορίζοντα) υψώθηκε σε ένα ακρωτήρι πάνω από το Gijón στη βόρεια ακτή της Ισπανίας, και το 2000 το γλυπτό του Berlin τοποθετήθηκε έξω από τη Γερμανική Ομοσπονδιακή Καγκελαρία, όπου ερμηνεύεται ως σύμβολο επανένωσης — δύο μορφές που απλώνονται η μία προς την άλλη.
Οι τιμές αντιστοιχούσαν στα έργα: το Βραβείο Γλυπτικής Wolf (1985), το Βραβείο Πρίγκιπας της Αστούριας για τις Τέχνες της Ισπανίας (1987) και το ιαπωνικό Praemium Imperiale (1991), ό,τι πιο κοντινό έχει η γλυπτική σε Νόμπελ. Μέσα από όλα αυτά ο Chillida παρέμεινε ριζωμένος στη Gipuzkoa — «Είμαι σαν δέντρο», έλεγε, στη φράση που το πρόγραμμα της επετείου υιοθέτησε ως μότο του, «με τις ρίζες μου σε μια χώρα και τα κλαδιά μου να ανοίγονται στον κόσμο.» Αυτή η φράση είναι το απλούστερο κλειδί για το Chillida Leku: ένα σώμα έργου παγκόσμιας φήμης, φυτεμένο σκόπιμα σε ένα βασκικό λιβάδι δέκα λεπτά από τον τόπο όπου γεννήθηκε ο καλλιτέχνης.
Το Chillida Leku, ο θάνατός του και η επέτειος των εκατό χρόνων
Από τη δεκαετία του 1980 ο Chillida και η Pilar Belzunce αφιερώθηκαν ολοκληρωτικά σε ένα τελευταίο έργο: το Zabalaga, ένα βασκικό αγροτόσπιτο του 1594 έξω από το Hernani, και τα λιβάδια γύρω του. Σε διάστημα περίπου δεκαπέντε ετών αποκατέστησαν το κτίριο — ο Chillida το άνοιξε σε έναν ενιαίο, πανύψηλο χώρο από ξύλο βελανιδιάς και πέτρα — και διαμόρφωσαν τους χώρους όπου θα στέκονταν στον ανοιχτό αέρα τα μνημειακά έργα του. Το Chillida Leku, «ο τόπος του Chillida», άνοιξε στις 16 Σεπτεμβρίου 2000 με τον καλλιτέχνη παρόντα. Πέθανε στο San Sebastián στις 19 Αυγούστου 2002, σε ηλικία 78 ετών. Μετά το κλείσιμό του το 2011, το μουσείο άνοιξε ξανά στις 17 Απριλίου 2019, ανανεωμένο από την οικογένεια με τον αρχιτέκτονα Luis Laplace, τη γκαλερί Hauser & Wirth και φύτευση στην είσοδο από τον Piet Oudolf.
Η επέτειος των εκατό χρόνων από τη γέννηση του Chillida — 10 Ιανουαρίου 2024 — εγκαινίασε το «Eduardo Chillida 100 Years», ένα διεθνές πρόγραμμα που προωθεί το Ίδρυμα Eduardo Chillida – Pilar Belzunce, με εκθέσεις και εκδηλώσεις στο Chillida Leku, στο Guggenheim Bilbao και σε ιδρύματα σε όλη την Ισπανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γερμανία, την Αυστρία και τη Χιλή. Για τις τρέχουσες εκθέσεις και εκδηλώσεις του μουσείου, δείτε το πρόγραμμα στο museochillidaleku.com/en/agenda. Για τους επισκέπτες, η εποχή της επετείου είναι η πλουσιότερη στιγμή των τελευταίων δύο δεκαετιών για να συναντήσουν τον Chillida — και τα λιβάδια στο Hernani είναι εκεί όπου η συνάντηση ολοκληρώνεται.
Συχνές ερωτήσεις
Ήταν πραγματικά ο Eduardo Chillida επαγγελματίας τερματοφύλακας;
Ήταν τερματοφύλακας στη Real Sociedad, την ομάδα της La Liga στο San Sebastián, ώσπου ένας σοβαρός τραυματισμός στο γόνατο — που απαίτησε πέντε επεμβάσεις — τερμάτισε την αθλητική πορεία και τον οδήγησε στη σχολή αρχιτεκτονικής και έπειτα στην τέχνη.
Πότε έζησε και πότε πέθανε ο Chillida;
Γεννήθηκε στο San Sebastián στις 10 Ιανουαρίου 1924· πέθανε εκεί στις 19 Αυγούστου 2002, σε ηλικία 78 ετών — δύο χρόνια αφού εγκαινίασε αυτοπροσώπως το Chillida Leku.
Με ποια υλικά δούλευε ο Chillida;
Σφυρήλατο σίδερο και χάλυβα Corten πάνω απ' όλα — συνδεδεμένα με τη βασκική παράδοση της σιδηρουργίας — καθώς και γρανίτη, ξύλο και, από το 1965, αλάβαστρο, του οποίου τη διαφάνεια εκτιμούσε ιδιαίτερα για έργα εσωτερικού χώρου.
Ποια βραβεία κέρδισε ο Chillida;
Μεταξύ άλλων: το Βραβείο Carnegie (1964), το Βραβείο Andrew W. Mellon από κοινού με τον Willem de Kooning (1978), το Βραβείο Wolf στη Γλυπτική (1985), το Βραβείο Πρίγκιπας της Αστούριας (1987) και το Praemium Imperiale (1991).
Ποιο είναι το πιο διάσημο έργο του;
Το Peine del Viento (Χτένα του Ανέμου, 1977) — τρεις χαλύβδινες μορφές ενσωματωμένες στα βράχια στο δυτικό άκρο του κόλπου του San Sebastián, φτιαγμένες με τον αρχιτέκτονα Luis Peña Ganchegui. Δωρεάν και ανοιχτό όλες τις ώρες.
Τι είναι η επέτειος των 100 χρόνων από τη γέννηση του Chillida;
«Eduardo Chillida 100 Χρόνια» — το διεθνές πρόγραμμα που σηματοδοτεί την επέτειο των 100 χρόνων από τη γέννησή του το 1924, με την προώθηση του ιδρύματος της οικογένειας, με το Chillida Leku στο επίκεντρο. Ελέγξτε το πρόγραμμα του μουσείου για τις τρέχουσες εκθέσεις.